Czym różni się odszkodowanie od zadośćuczynienia?

W sprawach cywilnych dotyczących szkód pojawiają się dwa pojęcia, tj. odszkodowanie oraz zadośćuczynienie. Choć potocznie obu tym pojęciom nadawane jest takie samo znaczenie, to w sensie prawnym pojęcia te mają różne znaczenia oraz funkcje. Ich rozróżnienie jest kluczowe zarówno dla osób poszkodowanych, jak i dla tych, którzy zajmują się dochodzeniem roszczeń w ich imieniu. Zrozumienie istoty każdego z tych świadczeń pozwala właściwie sformułować żądania i skutecznie egzekwować swoje prawa.

Kiedy przysługuje zadośćuczynienie, a kiedy odszkodowanie?

♦

Zadośćuczynienie odnosi się do szkody niemajątkowej, tzn. tej, która dotyczy cierpienia fizycznego lub psychicznego, bólu, traumatycznych przeżyć, uszczerbku na zdrowiu czy pogorszenia jakości życia. Jego celem jest rekompensata finansowa za doznaną krzywdę fizyczną lub psychiczną, którą trudno przeliczyć na konkretną kwotę. Przykładem może być sytuacja osoby poszkodowanej w wypadku komunikacyjnym, która przeszła długie leczenie i rehabilitację. Zadośćuczynienie dotyczy szkód niematerialnych na osobie wynikających z negatywnych przeżyć związanych z obrażeniami ciała, rozstrojem zdrowia także psychicznego, stałą bądź czasową niezdolnością prowadzenia dotychczasowego trybu życia. 

Możliwość uzyskania zadośćuczynienia (w przeciwieństwie do odszkodowania) nie wynika i nie jest związana z poniesieniem konkretnych strat finansowych bądź kosztów. Zadośćuczynienie można uzyskać w związku z własnym cierpieniem i krzywdą, które wynikają z uszkodzenia naszego ciała bądź rozstroju naszego zdrowia. Istnieje także możliwość uzyskania zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w związku ze śmiercią osoby najbliższej np. w wypadku komunikacyjnym. 

Orzecznictwo sądów wskazuje również na możliwość uzyskania zadośćuczynienia za cudzą krzywdę, dotyczy to najczęściej sytuacji, w których osoby bliskie poszkodowanego np. w wyniku wypadku, choć same nie poniosły obrażeń ciała bądź rozstroju zdrowia zmuszone są do patrzenia na cierpienia osoby bliskiej oraz dostosowania własnego życia do potrzeb bliskiego, który w wyniku poniesionych obrażeń nie może sam funkcjonować. Przykładem takiego orzeczenia może być uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 27 marca 2018 r. wydana w sprawie o sygn. akt III CZP 36/17, w której Sąd Najwyższy stwierdził, że „Sąd może przyznać zadośćuczynienie za krzywdę osobom najbliższym poszkodowanego, który na skutek czynu niedozwolonego doznał ciężkiego i trwałego uszczerbku na zdrowiu.

Reasumując powyższe, zadośćuczynienie jest świadczeniem, którego celem jest rekompensata za cierpienia i krzywdy, świadczenie to jest niezwiązane z poniesioną stratą o charakterze finansowym. 

W przeciwieństwie do zadośćuczynienia, odszkodowanie ma na celu wyrównanie szkody majątkowej. Odszkodowanie w Andrespolu czy w innej miejscowości jest świadczeniem należnym wówczas gdy poszkodowany poniósł szkodę majątkową, przez którą rozumiemy uszczerbek w posiadanym majątku np. uszkodzenia samochodu, bagażu bądź utracone korzyści np. utracone zarobki, których nie uzyskaliśmy w związku z leczeniem bądź rehabilitacją. 

Odszkodowanie należne jest także w sytuacjach gdy np. w związku z wypadkiem komunikacyjnym ponosimy koszty leczenia, bądź opieki ze strony innych osób. Odszkodowanie ma zatem na celu wyrównanie konkretnej szkody finansowej, która wynikła z określonego zdarzenia. Może to być utracony dochód, koszt leczenia, zniszczone mienie, naprawa uszkodzonego pojazdu czy zakup leków. Innym rodzajem odszkodowania, jest odszkodowanie wypłacane w sytuacji gdy na skutek śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie się sytuacji życiowej najbliższych członków rodziny zmarłego. W wielu sytuacjach osobie poszkodowanej może przysługiwać zarówno zadośćuczynienie jak i odszkodowanie. Poszkodowany może domagać się zarówno zwrotu poniesionych kosztów (odszkodowania), jak i rekompensaty za cierpienie (zadośćuczynienia). To rozróżnienie bywa kluczowe w dochodzeniu roszczeń.

Jak wygląda proces dochodzenia roszczeń o odszkodowania i zadośćuczynienie?

♦

W obu przypadkach proces zaczyna się od udokumentowania roszczeń. W przypadku świadczeń majątkowych konieczne jest przedstawienie faktur, rachunków, zaświadczeń i innych dowodów potwierdzających poniesione koszty. W przypadku zadośćuczynienia niezbędne mogą być opinie biegłych, dokumentacja medyczna czy relacje świadków. To właśnie na tej podstawie ubezpieczyciel w postępowaniu likwidacyjnym oraz sąd ocenia rozmiar doznanej szkody oraz krzywdy. 

W praktyce osoby poszkodowane często korzystają z pomocy specjalistów w zakresie dochodzenia odszkodowań. Praktyka pokazuje, że odpowiednie sformułowanie żądań oraz precyzyjne przedstawienie dowodów mają zasadnicze znaczenie. Niektóre sprawy kończą się ugodą z ubezpieczycielem na etapie postępowania likwidacyjnego, inne trafiają do sądu, wszystko zależy od okoliczności danego przypadku.